british american tobacco turkiye - Türk tütünü tarihi



Tütün yaklaşık 400 yıl (1600’lü yıllarda da diyebiliriz) önce iri yapraklı, kaba dokulu, ari, ilkel, tipte bir bitki olarak Türkiye’ye girmiş, Türk topraklarının kendine has özelliği, ekolojik şartları, Türk çiftçisinin mahareti, titiz, azimli ve sebatkar çalışması sonucu yeni bir kültür ortaya çıkmıştır.

Türk tütünü adını alan bu yeni tütün; yeni bir kalite getirmiş ve nefaseti bakımından yükselmiş, incelmiş, güzel kokulu, tatlı içimli, düşük nikotinli renkli bir tütün haline gelmiş, dünyada haklı bir şöhret kazanmıştır. Türk tütünü ismi, yalnızca bir tipin ismi veya basit bir tasnifin ismi değildir. Türk tütünleri nefis kokuları, tatlı içimleri, güzel renkleri iyi yanmaları ve harmanların kalitesini artırmaları nedeniyle uzun yıllar rağbet görmüş ve daima aranmıştır.

Tütün tüketimi ile Osmanlılar’ın tanışması 17. Yüzyılın başlarına rastlamaktadır. Tütün açısından sözkonusu yüzyılın en önemli gelişmesi, ilk kez bu yüzyılda vergilendirilmesidir. 18. yüzyılın önemli gelişmesi ise “İstanbul ve Tevâbiî Tütün Gümrüğü”nün ülkedeki diğer tütün gümrükleri ile birleştirilerek tek elden idaresine başlanmasıdır. 18. yüzyılın sonlarına doğru, tütün gelirleri özel bir hazineye yönlendirilmiş ve ülkenin savaş finansmanında kullanacağı özel bir hazinenin gelirine dönüşmüştür. (kaynak: Osmanlı’dan Günümüze Tekel; Prof. Dr. Fatma Doğruel, Prof. Dr. Suut Doğruel)

Sigaranın meydana çıkması

İspanya’da başlayan ilk sigara şeklinde tütün içme oradan Fransa’ya geçmiş ve ilk sigaralar 1844 yılında yapılmıştır. Sigara, Avrupa’da 1856 Kırım Savaşı’ndan sonra fazlaca gelişmeye başlamıştır. Savaş sırasında Türk, İngiliz, Fransız ve yerli orduları birbirleriyle temas ettikleri sırada bizzat el ile yapılabilmesi dolayısıyla purodan daha pratik olan sigara şeklini tercih etmişler ve bu adeti ülkelerine dönen askerler oralara da götürmüşlerdir.

1881'de sigara fabrikaları kurulmaya başlanır. 1886'da Dresden'de kurulan Yenice fabrikası da Osmanlı’nın ilk sigara üretilen fabrikalarından biridir. İzmir, Adana, Samsun ve tabii İstanbul Osmanlı'nın en önemli tütün üretim ve işleme alanlarıdır. Zamanla gelişen sigara endüstrisi çok ince kağıtlar ve değişik filtreler kullanarak bugün içilen sigara şekline ulaşmış oldu.

Türk tütünü dünya genelinde o kadar çok ün yapmıştır ki, aynı ayarda olan Yunanistan, İskeçe ve civarında yetişen tütünlerin Türkiye dışında yetiştirilmesi üzerine bu tütünleri Türk tütünlerinden ayırmak için Türk tütününe “şark tütünü” denilmiştir.

Türk tütünü katılarak yapılan sigaralara “Turkish Blend” ve “Turkish Cigarettes” adı verilmiştir.

Türk tütünün karakteristik özellikleri ve kullanım alanları

Türk tütünü, Ege, Karadeniz, Marmara, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yetiştirilmektedir. Manisa, Denizli, İzmir, Balıkesir, Muğla, Aydın il ve ilçelerinde yetiştirilmekte olan Ege bölgesi tütünü; nikotini düşük, yanmaları yavaş, tatlı içimli, kokulu tütünler olup sert karakterli harmanların sertliğini azaltma, yavan içimli harmanları tatlılaştırma ve nötr harmanlara koku vermede kullanılırlar.

Samsun, Tokat, Trabzon, Amasya, Sinop, Artvin ve Giresun il ve ilçelerinde yetiştirilmekte olan Karadeniz bölgesi tütünü; harmanlara tatlılık, koku vermek, aromatik özelliklerinden dolayı kalitelerini yükseltmek ve sertlik derecelerini ayarlamak amacıyla kullanılırlar.

Bursa, Çanakkale, Bilecik, Bolu, Sakarya, Kocaeli, Edirne, Tekirdağ ve Kırklareli il ve ilçelerinde yetiştirilen Marmara bölgesi tütünleri menşe özellikleri bakımından hem Ege hem de Karadeniz bölgesinin tütünlerine benzerlik gösterir. Sigara harmanlarını ıslah edici özelliğe sahip olan Marmara bölgesinde yetiştirilen türk tütünleri; harmanlara sertlik, saçaklık, aroma kazandırmak ve sigara verimini yükseltmek amacıyla kullanılırlar.

Adıyaman, Batman, Hatay, Diyarbakır, Bitlis, Muş, Malatya, Adana, Siirt, Bingöl, Hakkari, Mardin il ve ilçelerinde üretilen tütünler arasında tek başına içilebilen niteliğe sahip ürünler bulunduğu gibi, harmanlara sertlik vermek, tat katmak amacıyla kullanılan ürünler de bulunmaktadır.

Kaynak:
Tütün Kitabı, Emine Gürsoy Naskali, Kitabevi 2003 / Bilgi Üniversitesi Kütüphanesi, sayfa 139-151
Türkiye’de Tütün, Yapı Kredi Yayınları / Bilgi Üniversitesi Kütüphanesi, sayfa 14-15


Son güncelleme tarihi: 16/07/2010 14:59:03 GMT